CAO-wetgeving: wat betekent een cao voor werkgevers en werknemers?
Een collectieve arbeidsovereenkomst (cao) bevat afspraken over arbeidsvoorwaarden voor een bepaalde bedrijfstak of onderneming. Denk aan loon, werktijden, vakantiedagen, toeslagen en regels over ziekte of overwerk. De afspraken in een cao zijn niet vrijblijvend: afhankelijk van de situatie kunnen ze rechtstreeks of via de arbeidsovereenkomst van toepassing zijn.
De belangrijkste regels over cao’s staan in de Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst (Wet CAO) en de Wet op het algemeen verbindend en het onverbindend verklaren van bepalingen van collectieve arbeidsovereenkomsten (Wet AVV). Hieronder lees je hoe de wetgeving werkt en wat dit in de praktijk betekent.
Wat is een cao?
Een cao is een schriftelijke overeenkomst tussen één of meer werkgevers of werkgeversorganisaties en één of meer vakbonden. De partijen maken afspraken over arbeidsvoorwaarden voor werknemers die onder de cao vallen. Een cao kan gelden voor één bedrijf, een groep bedrijven of een hele bedrijfstak.
Een cao kan onder meer afspraken bevatten over:
- minimumlonen en loonschalen;
- werktijden, pauzes en roosters;
- vakantie en verlof;
- overwerk- en ploegentoeslagen;
- doorbetaling bij ziekte;
- scholing, pensioen en ontslagprocedures.
Wanneer geldt een cao?
Of een cao van toepassing is, hangt af van de werkgever, de werknemer en het toepassingsgebied dat in de cao staat. Een cao kan op verschillende manieren gelden.
De werkgever is partij bij de cao
Een werkgever die zelf partij is bij een cao, moet de afspraken naleven voor de werknemers die binnen het toepassingsgebied vallen. Hetzelfde geldt doorgaans voor werkgevers die lid zijn van een werkgeversorganisatie die de cao heeft afgesloten.
De cao is algemeen verbindend verklaard
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid kan cao-bepalingen algemeen verbindend verklaren. Dat heet algemeen verbindend verklaring (AVV). De bepalingen gelden dan gedurende de AVV-periode voor werkgevers en werknemers binnen de omschreven bedrijfstak en werkingssfeer, ook als zij zelf geen lid zijn van de organisaties die de cao hebben gesloten.
Niet iedere cao wordt algemeen verbindend verklaard. Ook kunnen er uitzonderingen of dispensaties gelden. Controleer daarom altijd de tekst van de cao en de bijbehorende besluiten.
De cao is opgenomen in de arbeidsovereenkomst
Een arbeidsovereenkomst kan verwijzen naar een cao. Als de cao op die manier onderdeel wordt van de individuele overeenkomst, gelden de toepasselijke cao-afspraken tussen werkgever en werknemer. Ook zonder zo’n verwijzing kunnen cao-regels in bepaalde situaties van toepassing zijn, bijvoorbeeld door een AVV of doordat de werkgever aan cao-afspraken gebonden is.
Een werkgever die aan een cao gebonden is, moet de cao-afspraken in beginsel ook aanbieden aan werknemers die geen lid zijn van een vakbond. De precieze juridische werking kan afhangen van de manier waarop de cao geldt en van de formulering van de afspraken.
Wat is het verschil tussen een minimum-cao en een standaard-cao?
Bij een minimum-cao gelden de cao-afspraken als ondergrens. Een werkgever mag dan gunstigere afspraken met een werknemer maken, maar niet zomaar minder gunstige voorwaarden afspreken.
Bij een standaard-cao zijn de afspraken in principe bindend en mag er niet van worden afgeweken, ook niet als de afwijking gunstiger lijkt voor de werknemer. De cao zelf kan uitzonderingen toestaan. Kijk dus altijd naar de tekst en uitleg van de betreffende cao; de benaming alleen is niet altijd voldoende om te bepalen hoe een bepaling werkt.
Wat gebeurt er als een cao botst met de wet?
Een cao mag niet in strijd zijn met dwingende wettelijke regels. De wet bevat echter ook bepalingen waarvan afwijking onder voorwaarden is toegestaan, bijvoorbeeld bij cao. Of een cao-afspraak rechtsgeldig afwijkt, hangt af van de specifieke wettelijke regel en de formulering van de cao.
Bij een verschil tussen een cao en een individuele arbeidsovereenkomst is van belang of de cao van toepassing is en of die een minimum- of standaardkarakter heeft. Een individuele afspraak die strijdig is met een bindende cao-bepaling kan ongeldig zijn of buiten werking blijven. De juridische uitkomst verschilt per situatie.
Hoe controleer je welke cao geldt?
Begin met de cao-tekst en controleer daarin de werkingssfeer: op welke werkgevers, werkzaamheden en werknemers is de cao van toepassing? De functie van een werknemer is niet altijd doorslaggevend. Ook de hoofdactiviteiten van de werkgever en de precieze definities in de cao kunnen een rol spelen.
Controleer daarnaast:
- of de werkgever lid is van een werkgeversorganisatie die de cao heeft afgesloten;
- of de arbeidsovereenkomst naar een cao verwijst;
- of de cao algemeen verbindend is verklaard voor de betreffende periode;
- of er een dispensatie of andere uitzondering geldt;
- of er een nieuwe cao of een verlenging van kracht is.
De cao kan vaak worden opgevraagd bij de werkgever, de vakbond of de werkgeversorganisatie. Informatie over algemeen verbindend verklaarde cao’s is te vinden via de overheid.
Wat kun je doen bij een conflict over cao-afspraken?
Bespreek een verschil eerst met de werkgever of de HR-afdeling en verwijs zo mogelijk naar de specifieke cao-bepaling. Een vakbond kan leden helpen bij de uitleg en toepassing van de cao. Ook een juridisch adviseur kan beoordelen of de cao van toepassing is en of een afspraak ermee in strijd is.
Een cao bevat vaak ingewikkelde definities, uitzonderingen en overgangsregels. Bij een geschil is het daarom verstandig niet alleen af te gaan op een samenvatting, maar de volledige cao en de relevante wetgeving te bekijken.
Samengevat
De cao-wetgeving bepaalt hoe collectieve afspraken over arbeidsvoorwaarden tot stand komen en wanneer ze gelden. Een cao kan van toepassing zijn doordat de werkgever eraan gebonden is, doordat de afspraken in de arbeidsovereenkomst zijn opgenomen of doordat de cao algemeen verbindend is verklaard. Welke regels precies gelden, hangt af van de werkingssfeer, de cao-tekst en de wettelijke bepalingen.
Deze informatie is algemeen bedoeld en vormt geen juridisch advies. Bij twijfel over een concrete arbeidsvoorwaarde kan advies van een vakbond, juridisch adviseur of arbeidsrechtadvocaat helpen.
Veelgestelde Vragen over CAO Wetgeving: Antwoorden op 7 Belangrijke Onderwerpen
- Wat is een cao en welke afspraken staan erin?
- Wanneer is een cao van toepassing op mijn werkgever en mij?
- Wat betekent het als een cao algemeen verbindend is verklaard?
- Mag een werkgever afwijken van de afspraken in een cao?
- Wat is het verschil tussen een minimum-cao en een standaard-cao?
- Wat kan ik doen als mijn werkgever de cao niet naleeft?
- Waar kan ik controleren welke cao voor mijn werk geldt?
Wat is een cao en welke afspraken staan erin?
Een cao (collectieve arbeidsovereenkomst) is een schriftelijke overeenkomst tussen werkgevers(organisaties) en vakbonden met afspraken over arbeidsvoorwaarden voor werknemers binnen een bedrijf of bedrijfstak. In een cao staan bijvoorbeeld regels over loon en loonschalen, werktijden, vakantiedagen, toeslagen voor overwerk of ploegendiensten, verlof, ziekte en pensioen. Welke afspraken precies gelden, hangt af van de cao en van de vraag of deze van toepassing is op de werkgever en werknemer.
Wanneer is een cao van toepassing op mijn werkgever en mij?
Een cao is op jou en je werkgever van toepassing als je werkgever eraan gebonden is, bijvoorbeeld doordat die de cao heeft afgesloten of lid is van een werkgeversorganisatie die dat heeft gedaan. De cao kan ook gelden als deze algemeen verbindend is verklaard voor de bedrijfstak waarin je werkgever actief is. Daarnaast kan in je arbeidsovereenkomst staan dat een bepaalde cao geldt. Controleer altijd de werkingssfeer en geldigheidsperiode van de cao: daarin staat op welke werkgevers, werknemers en werkzaamheden de afspraken van toepassing zijn.
Wat betekent het als een cao algemeen verbindend is verklaard?
Als een cao algemeen verbindend is verklaard (AVV), gelden de bepalingen ervan gedurende de vastgestelde periode voor werkgevers en werknemers die onder de werkingssfeer van die cao vallen. Dat geldt ook voor werkgevers die de cao niet zelf hebben afgesloten of geen lid zijn van een betrokken werkgeversorganisatie. Er kunnen uitzonderingen of dispensaties gelden; controleer daarom altijd de toepasselijke cao en de AVV-periode.
Mag een werkgever afwijken van de afspraken in een cao?
Of een werkgever mag afwijken van een cao, hangt af van het type cao en de betreffende bepaling. Bij een minimum-cao mag een werkgever doorgaans gunstigere afspraken maken voor de werknemer, maar niet minder gunstige. Een standaard-cao laat meestal geen afwijkingen toe, tenzij de cao zelf een uitzondering bevat. Ook kunnen wettelijke regels bepalen of afwijking is toegestaan. Controleer daarom de cao-tekst en ga na of de cao op de werkgever en werknemer van toepassing is.
Wat is het verschil tussen een minimum-cao en een standaard-cao?
Bij een minimum-cao vormen de afspraken een ondergrens: werkgever en werknemer mogen doorgaans gunstigere voorwaarden afspreken, maar niet minder gunstige. Bij een standaard-cao moeten de cao-afspraken in principe precies worden gevolgd en is afwijken meestal niet toegestaan, ook niet als de afwijking gunstiger lijkt. De cao kan zelf uitzonderingen bevatten. Controleer daarom altijd de tekst en toepasselijke regels van de betreffende cao.
Wat kan ik doen als mijn werkgever de cao niet naleeft?
Als je werkgever de cao niet naleeft, bespreek dit dan eerst schriftelijk met je werkgever of de HR-afdeling en verwijs naar de betreffende cao-bepaling. Bewaar relevante documenten, zoals je arbeidsovereenkomst, loonstroken, roosters en berichten. Kom je er samen niet uit, vraag dan advies aan je vakbond of een juridisch adviseur. Afhankelijk van de situatie kun je een formele klacht indienen of je werkgever aanspreken op achterstallig loon of andere arbeidsvoorwaarden. Controleer ook of de cao daadwerkelijk op jouw werkgever en functie van toepassing is.
Waar kan ik controleren welke cao voor mijn werk geldt?
Je kunt controleren welke cao voor jouw werk geldt door eerst je arbeidsovereenkomst of personeelsinformatie te bekijken; daarin staat vaak een verwijzing naar de cao. Vraag het zo nodig na bij je werkgever, HR-afdeling of vakbond. Controleer vervolgens in de cao zelf of jouw functie, werkgever en werkzaamheden binnen de beschreven werkingssfeer vallen. Ook kun je nagaan of de cao algemeen verbindend is verklaard voor jouw bedrijfstak en periode via de website van de Rijksoverheid.
